Jak wygrać z Azją: sekrety nowoczesnej produkcji w Polsce

Rafał Nowak prowadzi firmę Ranplast od ponad 30 lat - od pierwszej maszyny złożonej własnoręcznie z ojcem w piwnicy krakowskiego bloku po 11 zautomatyzowanych linii produkcyjnych. W tej rozmowie tłumaczy, jak polska firma produkcyjna może realnie konkurować z Azją: nie ceną, lecz jakością, elastycznością i szybkością reakcji. Opowiada o tworzywach biodegradowalnych z konopi, łusek po kawie i mączki drzewnej, o sześciu latach współpracy z Politechniką Krakowską, o wejściu w e-commerce po dekadach sprzedaży B2B oraz o tym, dlaczego koszty energii stały się jednym z kluczowych kosztów produkcji. To odcinek dla przedsiębiorców z branży produkcyjnej, którzy chcą zrozumieć, gdzie naprawdę leży przewaga konkurencyjna w czasach automatyzacji, AI i taniejących produktów z Chin.

1.Od piwnicy w krakowskim bloku do producenta z 30-letnim stażem

Pomysł na firmę produkcyjną wziął się z potrzeby rynku. W końcówce lat 80. ojciec Rafała Nowaka, ceniony konstruktor pracujący w Instytucie Odlewnictwa, zaczął przyjmować drobne zlecenia na formy wtryskowe i proste elementy. Produkcję uruchomili w głębokiej piwnicy 10-piętrowego bloku na jednym z krakowskich osiedli - pierwszą maszynę Rafał Nowak składał z bratem i ojcem własnoręcznie, a matka zajmowała się produkcją.

Dziś Ranplast działa już ponad 30 lat. Firma specjalizuje się w dwóch obszarach: akcesoriach do zawieszania rolet, firan i zasłon (żabki, agrafki, klipsy), gdzie - jak twierdzi Rafał Nowak - jest największym producentem w Polsce i Europie, oraz akcesoriach do układania glazury (systemy poziomowania, krzyżyki) dla fachowców remontujących łazienki i podłogi.

Bezpieczeństwo biznesu to jest dywersyfikacja.

2.Jak wygrać z Azją - nie ceną, lecz jakością i szybkością

Rafał Nowak nie udaje, że da się zatrzymać presję azjatycką. Azja i Chiny to według niego już lider technologiczny i największy producent na świecie - trzeba się do tego dopasować. Realne zagrożenie pojawi się wtedy, gdy producenci z Azji zaczną dostarczać do Europy w bardzo krótkim czasie i rozszerzą portfolio o niszowe produkty, które dziś robi się lokalnie.

Przewagą Ranplast jest jakość i elastyczność. Zasada rodzinna brzmi: jak coś robimy, to robimy albo dobrze, albo w ogóle - dlatego firma bywa spóźniona na rynek, bo czeka, aż produkt będzie dopracowany. Skuteczność, mierzona poziomem reklamacji, sięga około 97% (reklamacje to kilka procent rocznie i dotyczą nie tylko jakości, ale i obsługi czy pomyłek w dostawie).

Najlepszy dowód elastyczności: gdy jednemu z klientów nie dotarła z Azji dostawa drobnych aluminiowych komponentów do karniszy i groziły mu kary za niedostarczenie produktu do sieci marketów, Ranplast w 2-3 tygodnie zaprojektował zamiennik z tworzywa pomalowany na kolor stali nierdzewnej. Dostawa z Chin nie zdążyłaby - a kontrakt udało się uratować.

3.Automatyzacja, cyfryzacja i ostrożne podejście do AI

Automatyzacja w Ranplast jest mocno zaawansowana. Dla zobrazowania: kilkanaście lat temu przy jednej linii produkcyjnej stał jeden operator. Dziś przy 11 zautomatyzowanych liniach na zmianie pracują dwie-trzy osoby odpowiedzialne głównie za kontrolę jakości - resztę robią maszyny sterowane komputerami i roboty.

Firma cyfryzuje procesy: przenosi dane produkcyjne do systemu zarządzania, wdraża nowy program spinający całą firmę w jeden obraz dostępny z każdego miejsca na świecie, a punkty w zakładzie oznaczono kodami QR, dzięki czemu każdy pracownik może prywatnym telefonem zgłosić błąd, który trafia od razu do właściwej osoby.

Stosunek do AI Rafała Nowaka się zmienił: rok temu mówił o niej fajne, ale fajne, dziś uważa, że jest mniej fajna, ale konieczna - zwłaszcza przy reklamie, marketingu i skalowaniu. Dostrzega też ryzyko: rozwijające się roboty (produkowane m.in. przez Teslę) mogą zastępować pracowników, a technologia może wymknąć się spod kontroli, jeśli ktoś będzie chciał namieszać w oprogramowaniu.

4.Tworzywa bio: konopie, łuski po kawie i mączka drzewna

W Europie rośnie ciśnienie na produkty proekologiczne - klienci sygnalizują, że w ciągu kilku lat większość produktów w marketach musi mieć minimum około 50% tworzywa z recyklingu, a tworzywa bio czy biodegradowalne dają jeszcze większą przewagę sprzedażową. Ranplast przygotował ekologiczne wersje swoich wyrobów.

Tworzywa bio to mieszanki: z konopią przemysłową, z łusek poprodukcyjnych po kawie (mają kolor i zapach kawy, więc na hali produkcyjnej robi się przyjemniej) oraz z mączki drzewnej, czyli odpadu po produkcji mebli. Firma od sześciu lat współpracuje z Politechniką Krakowską, a nad nowym gatunkiem tworzywa pracuje też z uniwersytetem na Łotwie - jeśli badania się powiodą, planuje wniosek patentowy.

Bariera jest jednak kosztowa: tworzywa ekologiczne są wciąż droższe, a rynek niechętnie dopłaca nawet 10% więcej. Sama produkcja jest też trudniejsza - granulaty są mniej stabilne, a maszyny Ranplast (kupowane zawsze z wyposażeniem ponad bieżący stan) musiały być przygotowane do przetwarzania trudnych materiałów. Energetycznie produkcja bio nie różni się istotnie od tworzyw ropopochodnych.

5.Wejście w e-commerce i energia jako kluczowy koszt

Jeszcze do około dwóch lat wstecz Ranplast sprzedawał niemal wyłącznie B2B. Pandemia dała do myślenia i firma weszła w e-commerce oraz B2C - docelowy, optymalny podział to 50/50 między B2B a B2C. Sprzedaż bezpośrednia daje to, czego nie da pośrednik: bezpośredni feedback od końcowego użytkownika i mocniejsze argumenty w negocjacjach z odbiorcami B2B.

Rafał Nowak przyznaje, że w e-commerce nie jest ekspertem i posiłkuje się fachowcami - kanał wymaga twardych narzędzi i statystyk, a nie działania na hura. Twarde dane przemawiają jednak za nim: Polacy są liderem w Europie pod względem chęci kupowania i płacenia przez internet. Ekspansja idzie głównie za granicę (Francja, Rumunia, Hiszpania), bo to większe rynki, a polski produkt bywa tam premium.

Energia stała się jednym z kluczowych kosztów produkcji i mocno podrożała - Rafał Nowak postrzega to wręcz jako formę opodatkowania polskiej gospodarki. Stąd fotowoltaika i optymalizacja procesów. Zielona energia ma też wymiar handlowy: klienci z Francji, Niemiec czy Hiszpanii pytają o odnawialne źródła i udokumentowanie ich pomaga w przetargach.

6.Kadra, kultura organizacyjna i elastyczność

Zbudowanie dobrej kadry jest coraz trudniejsze, zwłaszcza w strefach przemysłowych, gdzie o pracownika konkuruje wiele firm. Na stanowiska wyższego szczebla Rafał Nowak korzysta z firmy rekrutacyjnej, a rotację - choć jego zdaniem trochę za dużą - ocenia jako małą na tle rynku. Kompetencje miękkie i postawa stają się ważniejsze niż twarda wiedza, bo wiedzę dziś łatwo uzupełnić.

Kultura organizacyjna jest dla pracowników na równi z wynagrodzeniem. Fundamenty to szczera rozmowa, uczciwość i odpowiedzialność, ale też pole do samodzielnego działania i prawo do błędu - pod warunkiem wyciągania z niego wniosków, by się nie powtórzył. Kultury trzeba pilnować jak treningu: bez regularnego przypominania zasad zespół się rozleniwia.

Niezależnie od tego, czy dowozi, czy nie - jak nie możemy się skomunikować, to takie zgniłe jabłko po prostu usuwasz.

7.Higiena życia, kluczowe decyzje i rady dla młodszego siebie

Rafał Nowak, były koszykarz grający do 20. roku życia, dba dziś o siebie poprzez ruch, wodę z cytryną i miodem oraz własne rytuały. Jeden z nich: poranny uścisk z żoną trwający minimum 11 sekund (11 to numer, z którym grał w koszykówkę) - co, jak zauważa, pokrywa się z nauką o oksytocynie. Work-life balance rozumie nie jako sztywne 50/50, lecz jako elastyczne przesuwanie priorytetów między pracą a życiem prywatnym.

Najważniejsza decyzja biznesowa to konsekwencja: razem z ojcem stawiał na produkty lepsze i droższe, niż rynek wtedy oczekiwał. Przez lata trudno było je sprzedać (zwłaszcza przekonać hurtowników), płynność się załamywała, ale ci, którzy wytrwali, wyznaczyli standard rynkowy - do dziś konkurencja dorabia produkty do ich wzorów.

Swojej 20-letniej wersji Rafał Nowak doradziłby trzy rzeczy: dużo czytać (albo dziś słuchać podcastów i audiobooków), podejmować decyzje szybciej i udoskonalać je w trakcie działania oraz otaczać się ludźmi pozytywnymi, szczerymi i lepszymi od siebie - co wymaga dojrzałości i odłożenia ego na bok.